در این فصل با دستگاه دفعی انسان آشنا خواهید شد.
توجه : برای دانلود فایل کامل همراه با پاسخ بصورت pdf به انتهای صفحه بروید.
تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد(69-72)
درستی یا نادرستی موارد زیر را مشخص کنید.
1.سلول های بدن انسان در محیط مایع زندگی می کنند که غلظت آن، از غلظت درون سلول ها کمتر است.
2.با خارج شدن وضعیت درونی بدن از تعادل، بعضی از مواد بیش از حد لازم یا کمتر از حد لازم به سلول ها می رسند.
3.اندازه کلیه هر فرد بالغ تقریبا به اندازه نصف مشت بسته او است.
4. روی هر کلیه، غده فوق کلیه قرار دارد که در تنظیم کار کلیه نقش مهمی ایفا می کند.
5. در انسان، کلیه ها مجموعا از حدود ۱ میلیون نفرون تشکیل شده اند.
6. قوس هنلۀ نفرون، فنجانی شکل است.
جاهای خالی را با کلمه های مناسب کامل کنید.
1. در دیابت شیرین مقدار ……………………… خون افزایش می یابد.
2. کلیه ی چپ قدری …………….. (بالاتر – پایین تر) از کلیه ی راست قرار دارد.
3.رگ های خونی و لنفی، اعصاب و میزنای با گذر از…………… ، با کلیه ارتباط برقرار می کنند.
4. در برش طولی کلیه، ۳ ناحیه ی مشخص دیده میشود که از بیرون به درون عبارت اند از: بخش …………..و بخش …………….و ……………….. .
5. هرم کلیه و ناحیه قشری مربوط به آن را یک ………… مینامند.
6. قسمت ابتدای نفرون ………………. نام دارد.
به پرسش های زیر پاسخ دهید.
1. الف)هومئوستازی یا هم ایستایی، را تعریف کنید.
ب) کدام دستگاه بدن در حفظ هم ایستایی نقش اساسی دارد؟
2. چرا در روزهای گرم تابستانی مقدار ادرار کاهش می یابد؟
3. سه مورد از وظایف کلیه ها که با ساختن ادرار، آنها را به انجام می رساند، ذکر کنید.
1- ……………………….. 2-………………………………….. 3- ……………………………..
4. با توجه به شکل مقابل، به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) چرا کلیه راست کمی پایین تر از کلیه چپ قرار دارد؟
ب) پرده شفافی که اطراف هر کلیه را احاطه کرده است، از جنس چیست و چه نقشی دارد؟
پ) دو وظیفه مهم بافت چربی که اطراف کلیه را احاطه کرده است، بیان کنید.
5. قسمت هایی که در برش طولی کلیه مشاهده می شود، در زیر آورده شده است. با توجه به آن، به سؤالات پاسخ دهید.
. بخش مرکزی – لگنچه – بخش قشری .
الف) در کدام یک هرم های کلیه وجود دارد؟………………
ب) کدام یک ساختاری شبیه به قیف دارد؟……………….
پ) ادرار تولید شده توسط کلیه ها به کدام یک وارد و سپس به میزنای هدایت می شود تا از کلیه ها خارج شود؟………..
6. در شکل روبه رو برش طولی کلیه آورده شده است.
الف) قسمت های مشخص شده در شکل مقابل را نام گذاری نمایید.
1) ……………………… 2) ………………………
3) ……………………… 4) ………………………
5) ……………………… 6) ………………………
ب)قسمت مشخص شده با شماره (7) چه نام دارد؟
7. با توجه به شکل زیر، به سؤالات پاسخ دهید.
الف) هر یک از موارد زیر را در قسمت مناسب آن بر روی شکل بنویسید.
.قوس هنله – کپسول بومن – لوله ی پیچ خوردهی دور – لوله ی پیچ خوردهی نزدیک – لولۀ رابط .
ب)لولۀ مشخص شده با شماره (5) چه نام دارد؟
گفتار2 تشکیل ادرار(73-74)
درستی یا نادرستی موارد زیر را مشخص کنید.
1. ادرار از خون منشأ می گیرد و بین نفرون و رگ های خونی ارتباط تنگاتنگی وجود دارد.
2. سرخرگ آوران در اطراف لوله های پیچ خورده و قوس هنله، شبکۀ مویرگی دور لوله ای را می سازد.
3. مویرگ های گلومرول منافذ بزرگی در دیوارۀ خود دارند و بنابراین امکان خروج مواد از آنها به خوبی فراهم شده است.
4. غشای پایۀ مویرگ های گلومرول در حدود پنج برابر نازک تر از غشای پایۀ سایر مویرگ ها است.
5. سلول های دیوارۀ نفرون، مواد مفید را از مواد تراوش شده می گیرند و آنها را در سمت دیگر خود( به سمت خارج نفرون) رها می کنند.
6. ترشح در جهت مخالف با تراوش و بازجذب رخ می دهد.
7. فرایند تراوش در تنظیم pH خون نقش مهمی دارد.
جاهای خالی را با کلمه های مناسب کامل کنید.
1. به هر کلیه،…………………… (یک – دو) ………………….(سیاهرگ – سرخرگ) کلیوی وارد می شود.
2. فرایند تشکیل ادرار شامل ۳ مرحلۀ ………….. ، ………………. و ……………………. است.
3.هم ساختار …………………… و هم ساختار …………………………………….. برای تراوش مناسب شده اند.
4. اطراف گلومرول را ………………………………. احاطه کرده است.
5.دیوارۀ ……………………………..(لوله پیچ خورده دور – لوله هنله – لوله پیچ خورده نزدیک) از یک لایه بافت پوششی مکعبی تشکیل شده است که ریزپرزهای فراوان دارد.
6. اگر pH خون کاهش یابد، کلیه ها یون ………………………….. (هیدروژن – بی کربنات) را به درون نفرون ترشح می کنند.
به پرسش های زیر پاسخ دهید.
1. در رابطه با شبکه های مویرگی مرتبط با نفرون، به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) شبکۀ اول مویرگی درون ………………………….قرار گرفته است.
ب) شبکۀ دوم مویرگی اطراف …………………………….. را فرا گرفته است.
پ) شبکۀ اول و دوم مویرگی در کلیه، به واسطۀ …………………..با یکدیگر ارتباط پیدا می کنند.(سرخرگ آوران –سرخرگ وابران)
2. جاهای خالی مشخص شده در شکل زیر را نامگذاری کنید.
3. در هر قسمت، مورد مناسب را انتخاب نمایید.
|
کپسول بومن |
||
|
دیواره درونی |
دیواره بیرونی |
|
|
کدام یک با گلومرول در تماس است؟ |
||
|
سلول های کدام یک از نوع پوششی سنگفرشی ساده است؟ |
||
|
کدام یک شکاف های فراوانی دارد که از درون آنها مواد به درون نفرون تراوش می شوند؟ |
||
|
کدام یک شامل سلول هایی است که رشته های کوتاه و پامانند فراوانی دارند؟ |
|
|
4. در رابطه با فرایند تراوش به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) در این فرایند، مواد …………………………….. (از خون وارد کپسول بومن میشوند – از کپسول بومن وارد خون می شوند)
ب)چه موادی طی این فرایند جابه جا می شوند؟ (۴ مورد ذکر شود.)
1- ………………………………..2- ………………………………3- …………………………..4- …………………………
پ) با نیروی لازم برای انجام تراوش از چه چیزی تأمین می شود؟
ت) برای آن که فشار تراوشی به حد کافی زیاد باشد،……………………………..(قطر سرخرگ وابران بیشتر از قطر سرخرگ آوران است – قطر سرخرگ آوران بیشتر از قطر سرخرگ وابران است)
ث)عاملی که در تعیین مواد قابل تراوش مؤثر است، چیست؟
5. با توجه به شکل مقابل به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) در شکل روبه رو، ساختار مویرگ موجود در …………………….. نشان داده شده است.( از شبکۀ مویرگی دور لوله ای – شبکۀ مویرگی گلومرول )
ب) قسمت شمارۀ (1)،بافت پوششی دیوارۀ مویرگ را نشان میدهد که از نوع ……………………. است.
( سنگفرشی چندلایه – مکعبی ساده – استوانه ای ساده – سنگفرشی ساده.
پ) قسمت شمارۀ (۲) چیست؟
6. در رابطه با فرایند بازجذب به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف)در طی بازجذب، مواد……………. ( از خون وارد نفرون می شوند – از نفرون وارد خون می شوند)
ب) بازجذب آب در نفرونها به شکل …………… (فعال – غیرفعال) انجام می شود.
پ) مقدار مواد بازجذب شده در کدام قسمت از نفرون، بیشتر از سایر قسمت ها است؟
7. در نمودار زیر مسیر عبور خون در کلیه به صورت جاهای خالی آورده شده است. با توجه به موارد داده شده، در هر یک از جاهای خال شمارۀ مناسب را بنویسید.
(۱): سرخرگهای بین هرمی – (۲): سرخرگ وابران – (۳): انشعابات سرخرگ کلیه – (۴): گلومرول – (۵): شبکۀ مویرگی دور لولهای – (۶): سیاهرگهای کوچک – (۷): سرخرگ آوران – (۸): سیاهرگ کلیوی – (۹): سرخرگ کلیوی – (۱۰): سرخرگهای کوچک در بخش قشری،
(9) ← …………. ← ……… ← ……….← ……… ← (4) ← ………. ← …………… ……………………………………………………….(4)…………………………………………….
8. در رابطه با فرایند ترشح به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) در طی ترشح، مواد ………………………….
1) از خون و سلول های دیوارۀ نفرون وارد نفرون می شوند.-
2) از درون نفرون و سلول های دیوارۀ آن وارد خون می شوند
ب) چه موادی طی این فرایند جابه جا می شوند؟ (۳ مورد ذکر شود)
1- …………….2- ………………………..3- ………………..
- جدول زیر را کامل کنید.
| تراوش | بازجذب | ترشح | |
| در کدام قسمت از نفرون انجام می شود؟ کپسول بومن یا بخش لوله ای شکل نفرون یا هردو؟ | ………….. | ……… | ………….. |
| در کدام قسمت از کلیه انجام می شود؟بخش قشری یا بخش مرکزی یا هردو؟ | ………….. | ……….. | هر دو |
| کدام شبکۀ مویرگی در انجام آن شرکت دارد؟ شبکۀ مویرگی اول یا شبکۀ مویرگی دوم یا هردو؟ | ………….. | ……….. | …………… |
تخلیۀ ادرار و ترکیب شیمیایی آن(74-75)
درستی یا نادرستی موارد زیر را مشخص کنید.
1. در دیواره میزنای، ماهیچه صاف وجود دارد.
2. مرکز انعکاس تخلیه ادرار در مغز قرار دارد. است .
3.در نوزادان و کودکانی که هنوز ارتباط مغز و نخاع در آنان به طور کامل برقرار نشده است، دفع ادرار به شکل غیرارادی صورت می گیرد.
4.فراوان ترین ماده دفعی در ادرار، اوره است.
5. اوریک اسید بسیار سمی است و تجمع آن در خون، به سرعت به مرگ می انجامد.
6. مبتلایان به بیماری دیابت بی مزه، احساس تشنگی می کنند و مجبور هستند مایعات زیادی بنوشند.
7. تنظیم آب تحت کنترل عوامل مختلفی مثل هورمون ها قرار دارد.
جاهای خالی را با کلمه های مناسب کامل کنید
1.لوله ای که ادرار را از کلیه ها به مثانه می برد، ………………………… (میزراه – میزنای) نام دارد.
2. چنان چه حجم ادرار جمع شده در مثانه از حد مشخص فراتر رود، کشیدگی دیوارۀ مثانه باعث تحریک گیرنده های …………………… در دیوارۀ آن می شود.
3.انحلال پذیری اوریک اسید در آب ……………. زیاد( است – نیست).
4. در نتیجه بازجذب سدیم، بازجذب …………………….. هم در کلیه ها افزایش می یابد.
به پرسش های زیر پاسخ دهید.
1.با توجه به موارد داده شده، به سؤالات زیر پاسخ دهید.
«مثانه – میزنای – لگنچه – میزراه»
الف) مسیر عبور ادرار و تخلیۀ آن را بنویسید.
………….. → …………… → ……………… → …………..
ب) کدام قسمت کیسه ای ماهیچه ای است که ادرار را موقتا در خود ذخیره می کند؟
پ)در کدام یک حرکات کرمی در پیش بردن ادرار نقش دارد؟
2.ادرار در مسیر عبور خود، از ۳ دریچه عبور می کند. اگر به ترتیب آنها را دریچۀ اول، دوم و سوم بنامیم، با توجه به آن جدول زیر را کامل کنید.
| دریچۀ اول | دریچۀ دوم | دریچۀ سوم | |
| اسم | …………… | اسفنکتر داخلی میزراه | ………………… |
| موقعیت قرارگیری | …………….. | ……………………. | در دیوارۀ میزراه |
| جنس | محصول چین خوردگی مخاط مثانه | …………………… | ……………… |
| وظیفه | ……………….. | به هنگام ورود ادرار به میزراه باز میشود. | …………………. |
3. مراحل ایجاد انعکاس تخلیه ادرار و ادامه آن به صورت نامرتب در ستون سمت چپ آورده شده است. این مراحل را به صورتصحیح در ستون سمت راست بنویسید.
|
1 |
الف) فعال شدن انعکاس تخلیۀ ادرار |
|
|
2 |
ب) کشیده شدن دیوارۀ مثانه |
|
|
3 |
پ) افزایش حجم ادرار فراتر از حد مشخص |
4- در رابطه با ترکیب شیمیایی ادرار به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) دو نمونه از مواد معدنی و دو نمونه از مواد آلی دفعی موجود در ادرار را ذکر کنید.
ب) فراوان ترین مادۀ دفعی آلی ادرار چیست؟
5- مادۀ دفعی آمونیاک، از تجزیۀ چه ماده ای حاصل می شود؟
6- اوره از ترکیب آمونیاک با چه ماده ای ایجاد می شود؟ این تبدیل در کدام اندام صورت می گیرد؟
7- در رابطه با ، کاهش مقدار آب خون و کاهش حجم آن جاهای خالی زیر را پر کنید.
الف) کاهش جریان خون یا فشار خون در سرخرگ …………. (آوران – وابران) می شود.
ب) باعث ترشح هورمون ……………. و کاهش ………………… می شود.
پ)فعال شدن مرکز ……….. در ……………………. و تمایل به ……………….. می شود.
8- جملۀ زیر به کدام هورمون اشاره دارد؟
این هورمون با اثر بر کلیه ها، بازجذب آب را افزایش می دهد و به این ترتیب دفع آب از راه ادرار کاهش پیدا می کند.
9- در رابطه با بیماری دیابت بی مزه به سؤالات زیر پاسخ دهید.
الف) این بیماری بر اثر اختلال در ترشح کدام هورمون ایجاد می شود؟
ب) ادرار افراد مبتلا به این بیماری، ………………. (رقيق – غلیظ) است.
پ)چرا این بیماری نیازمند توجه جدی است؟
10- جدول زیر را کامل کنید.
| هورمون ضدادراری | |
| غده تولید کننده این هورمون چیست؟ | |
| اندام هدف این هورمون چیست؟ | |
| به داخل کجا ترشح می شود؟ | |
| میزان بازجذب آب را افزایش میدهد یا کاهش؟ | |
| ادرار را غلیظ می کند یا رقيق؟ |
گفتار3 تنوع دفع و تنظیم اسمزی در جانداران
درستی یا نادرستی موارد زیر را مشخص کنید.
- نفریدی یکی از ساختارهایی است که تنها برای دفع به کار می رود.
- لوله های مالپیگی یک سیستم دفعی متصل به روده محسوب می شود.
- کوسه ها و سفره ماهی ها، محلول نمک (سدیم کلرید) بسیار غلیظ را به معده ترشح می کند.
- برخی از خزندگان و پرندگان دریایی و بیابانی که آب دریا و غذای نمکدار مصرف می کنند، می توانند نمک اضافه را از طریق غدد نمکی به صورت قطره های غلیظ دفع کنند.
جاهای خالی را با کلمه های مناسب کامل کنید.
۱- در بسیاری از تک سلولی ها، تنظیم اسمزی با کمک ……………. انجام می شود.
۲- ساختار کلیه در خزندگان و…………….. مشابه است و توانمندی بازجذب آب در آن، ……………. (کم – زیاد) است.
۳- در سخت پوستان، مواد دفعی نیتروژن دار با انتشار ………………، از ……………… دفع می شوند.
به پرسش های زیر پاسخ دهید.
۱- شکل زیر ساختار اندامک ……………. را در……………………. نشان می دهد که در تنظیم اسمزی این جاندار نقش دارد.
۲- با توجه به شکل زیر به سوالات زیر پاسخ دهید.
الف) این سامانه دفعی چه نام دارد؟
ب)این سامانه در کدام جانوران وجود دارد؟
پ) در این سیستم، ابتدا ی ……….. (اوریک اسید – اوره) همراه با آب به درون لوله ها ترشح می شوند.
| صحیح – غلط | آب از طریق اسمز از این لوله ها خارج میشود و سپس اوریک اسید به لوله ها ترشح می شود. |
| صحیح – غلط | با ترشح اوریک اسید به لوله ها، آب نیز از طریق اسمز وارد این لوله ها می شود. |
| صحیح – غلط | آب از طریق اسمز وارد این لوله ها می شود و سپس اوریک اسید به لوله ها ترشح می شود. |
| صحیح – غلط | با ترشح اوریک اسید به لوله ها، آب نیز از طریق اسمز از این لوله ها خارج می شود. |
ت)محتوای درون این لوله ها به کدام قسمت از دستگاه گوارش جانور وارد می شود؟
۳- نوع سیستم دفعی در هر یک از جانداران زیر را مشخص کنید.
الف) مورچه : ………..
ب) ملخ: ……….
پ) سخت پوستان : ………………
۴ – در هر ردیف، مورد مناسب با علامت بزنید.
| ماهیان غضروفی | ماهیان آب شیرین | ماهیان آب شور | |
| دفع برخی یون ها از طریق آبشش و برخی یون ها توسط کلیه | |||
| ترشح محلول نمک بسیار غلط به روده توسط تعداد، راست روده ای | |||
| جذب یون ها با انتقال فعال در آبشش ها |
۵- جدول زیر را کامل کنید.
| ماهیان آب شیرین | ماهیان دریایی | |
| مقایسۀ فشار اسمزی مایعات بدن و محیط(>یا<) | مایعات بدن… محیط | مایعات بدن …محیط |
| آب تمایل دارد به بدن جانور وارد شود یا از بدن جانور خارج شود؟ | ||
| میزان نوشیدن آب توسط جانور زیاد است یا کم؟ | ||
| ادرار غلیظ دفع می کند یا رقیق؟ |
۶- در رابطه با سیستم دفع در دوزیستان به سوالات زیر پاسخ دهید.
الف) کلیۀ این جانور مشایه کدام گروه از جانوران زیر است؟
۱- ماهیان دریا . ۲- ماهیان غضروفی . ۳- ماهیان آب شیرین .
ب)مثانۀ این جانوران محل ذخیرۀ چه موادی است؟ ……
پ)درهر ردیف ، موردی را که جمله زیر را به درستی کامل می کند، انتخاب نمایید.
در این جانوران، به هنگام خشک شدن محیط، …………………. ،
۱- دفع ادرار افزایش می یابد. ۲- دفع ادرار کاهش می یابد
۳- اندازۀ مثانه کوچک تر می شود. ۴ – اندازۀ مثانه بزرگ تر می شود
۵-بازجذب آب از مثانه به خون افزایش می یابد. ۶ – بر جذب آب از مثنه به خون کاهش می یابد.
۷- پیچیده ترین شکل کلیه در کدام گروه از جانوران دیده می شود؟ ………..
دانلود فایل pdf با پاسخ
توجه ویژه : اگر با سوال و جواب بهتر یاد می گیرید ، می توانید جزوه های فصل به فصل پرسش و پاسخ زیست شناسی (1) را از سایت ژن پو دریافت و مطالعه کنید.
برای دانلود جزوه های سوال و جواب از سایت ژن پو کلیک کنید.
